رسانههای حکومتی در روز چهارشنبه ۷ آبان بازتابی از چند بحران همزمان داشتند؛ از توقیف سایت روزنامه «هممیهن» و جدال بر سر حجاب تا درگیری لفظی در مجلس و هشدارهای اقتصادی جریانهای درون نظام. در کنار اینها، حملات تبلیغاتی علیه گزارشگر ویژه سازمان ملل و واکنشهای متناقض به پیامهای خارجی نیز فضای متشنج و چندصدایی حاکمیت را برجسته کرده است.
گزیده رسانهها:
مشرقنیوز حکومتی: حمله به مای ساتو، گزارشگر ویژه حقوقبشر سازمان ملل، و متهم کردن او به «دیکتهنویسی از ضد انقلابیون»؛ در ادامه تلاش برای بیاعتبارسازی گزارشهای بینالمللی درباره نقض حقوقبشر در ایران.
خبرآنلاین حکومتی: انتشار سخنان جنجالی صادق زیباکلام درباره سیاست خارجی جمهوری اسلامی و «ایدئولوژیزدگی نظام»؛ همچنین بازتاب پیام نتانیاهو خطاب به مردم ایران با تیتر تحریکآمیز «امیدتان را از دست ندهید».
خبرآنلاین حکومتی: گزارش از فیلتر شدن سایت روزنامه «هممیهن»؛ بدون اعلام رسمی دلیل، اما همزمان با انتشار گزارش حساس درباره پرونده پژمان جمشیدی و موضوع حجاب.
فرارو حکومتی: بازتاب مناظره میان محسن جلیلوند و قدیریابیانه درباره فریب افکار عمومی و تأثیر تبلیغات داخلی و خارجی بر رأی مردم؛ نشانهای از شکاف دیدگاهها میان نخبگان حکومتی.
خبرگزاری حکومتی دانشجو: درگیری لفظی در مجلس میان قالیباف و میدری بر سر «دهکبندی یارانهها» و اعتراض به اجرای غیرقانونی تصمیمات دولت.
چند ثانیه (تلگرام حکومتی): نقل سخنان هاشمیطبا درباره «شلختگی و بیبرنامگی مدیریتی» کشور و لزوم اصلاح شیوه حکمرانی؛ انتقادی کمسابقه از درون ساختار قدرت.
آنا حکومتی: انتشار نامه «جبهه پایداری» به پزشکیان درباره بحران معیشتی و هشدار نسبت به «فروپاشی اعتماد عمومی»؛ نشانهای از افزایش فشار جناح تندرو بر دولت.
بهارنیوز: انتقاد شدید از «دروغسازی اقتصادی دولت» درباره خط فقر و فاصله فاحش میان مزد و هزینه زندگی؛ نمونهیی از بیاعتمادی عمومی به آمارهای رسمی.
توسعه ایرانی: هشدار نسبت به پیامدهای سیاسی ادغام بانک آینده در بانک ملی و نقش «سهامداران گردنکلفت»؛ بیانگر بحران ساختاری در نظام بانکی کشور.
کامل رسانهها:
خبرآنلاین– سخنان جنجالی زیباکلام! هدف بعضیا منافع ملی ایران نیست بلکه ایدئولوژی اشتباهشون هست! مقصر جنگ ایران هست! چون با همه جنگ داره. موشک و پهپاد را نباید نگهداریم.
خبرآنلاین – اظهارات عجیب نتانیاهو خطاب به مردم ایران: امیدتان را از دست ندهید، شما پیروز خواهید شد!
خبرآنلاین – سایت روزنامه «هممیهن» از دسترس کاربران خارج شده است. گفته میشود این اقدام احتمالاً بهدلیل انتشار مصاحبه با شاکی پرونده پژمان جمشیدی و همچنین درج عکسی با چادر و موضوع حجاب در صفحه اول روزنامه صورت گرفته است.
چند ثانیه – فرارو- در مناظرهای میان محسن جلیلوند، استاد روابط بینالملل، و محمدحسن قدیریابیانه، فعال سیاسی اصولگرا
محسن جلیلوند: چطور مردمی که در دانشگاههای همین کشور درس خواندهاند و در هیئتهای همین کشور حضور داشتهاند را فریبخورده مینامیم؟ یعنی ۶۰درصد واجدین شرایط رأیدهی در انتخابات ریاستجمهوری فریبخوردهاند؟ بخش کمی از این مردم انقلاب را دیدهاند، اما موقع جنگ ۱۲روزه پای کار بودند و فریب نخوردهاند.
محمدحسن قدیریابیانه: من نگفتم همه مردم ایران فریبخوردهاند، اما خیلیها تحت تأثیر تبلیغات خارجی قرار میگیرند و بعضی را هم خودمان فریب دادهایم. آقای حجاریان گفته بود ما مثل موم میتوانیم افکار مردم را شکل دهیم. مثلاً گفتند اگر جلیلی رئیسجمهور شود جنگ میشود یا ریشههای او افغانستانی است. بله، از این ترفندها استفاده میشود.
خبرگزاری دانشجو-جلسه علنی مجلس
میدری وزیر تعاون و کار و رفاه اجتماعی: ما در سالهای ۹۴ تا ۹۶ که حذف میکردیم ۵۰درصد اعتراض وجود داشت اما در نوبت نخست یعنی ۴میلیون اول چیزی حدود ۵درصد اعتراض کردند در حدود ۳میلیون نفر دوم ۲۰درصد اعتراض کردند… اتفاقاً یکی از نکاتی که مورد انتقاد مردم هست در مورد دهکبندی هست در مورد دهکبندی ما گزارشی رو تهیه کردیم تحت عنوان تصویری از وضعیت اقتصادی مردم این رو اگر جناب آقای دکتر قالیباف اجازه بفرمایند در جلسه دیگهای ما خدمتتون ارائه بدهیم
قالیباف: آقای میدری من خواهش میکنم نگاه کنید من اول توضیح دادم شما از بحث سامانه پریدید عبور کردید و گفتید که من یک جلسه دیگه بیایم توضیح بدهم دهکها چگونه ما میتونیم پشتیبانی کنیم دهکها را قانون تصویب کرده هفت دهک و ۳ دهک نباید باشه چند سال متوالی هم داره خلاف قانون انجام میشه
ش خ- قالیباف خطاب به میدری، وزیر تعاون: نگین مجلس به ما گفته ۲۰میلیون کم کنیم ۳۰میلیون کم کنیم… آقای میدری موضوع رو نپیچونیم ما چکارهایم که بگوییم اون باشد یا این نباشد
تلگرام چند ثانیه- مصطفی هاشمیطبا معاون رئیس جمهور اسبق: (خطاب به پزشکیان) ما راهحل پیدا نمیکنیم گاز داریم میگیم گاز نداریم آب داریم میگیم آب نداریم برق داریم میگیم برق نداریم… از این شلختگی… خودمون رو در بیاوریم + کلیپ
اینکه مثلاً بگیم گاز نداریم آب نداریم برق نداریم نه همه اینها رو داریم همه اینها رو داریم خوب استفاده نمیکنیم… وقتی ما راهحل پیدا نمیکنیم گاز داریم میگیم گاز نداریم آب داریم میگیم آب نداریم برق داریم میگیم برق نداریم، آقا داریم بیاییم مملکت خودمون رو تطبیق بدهیم بیاییم شرایط مون رو تطبیق بدهیم از این شلختگی از این اصراف از این تبذیر از این بیبرنامگی خودمون رو در بیاوریم.
ش خ – [حمید] پور محمدی رئیس سازمان برنامه بودجه: برنج رو ما ۲۸هزار ۵۰۰تومان در واقع پولش را میدهیم ولی یه دفعه دست مردم که میریم نگاه میکنیم که این باید ۶۰هزار تومن باشه ۷۰هزار تومن باشه میبینیم رسید به ۱۰۰هزار تومن به ۱۵۰هزار تومن ۲۰۰هزار تومن… این سازوکار، سازوکار اشکالداری است. این سازوکار یه طوریه که ما یه یخی تو دستمون گرفتیم وقتی میخوایم برسونیمش به مردم هیچی تمام میشه میره آب میشه
خبرگزاری آنا نامه جبهه پایداری انقلاب اسلامی در مورد مسائل اقتصادی و مشکلات معیشتی مردم خطاب به پزشکیان
در پی افزایش فشارهای اقتصادی و نوسانات شدید بازار ارز، جبهه پایداری با ارسال نامهیی خطاب به پزشکیان رئیسجمهور، نسبت به وضعیت نابسامان معیشتی مردم و عملکرد دولت در حوزههای ارزی، تورمی و تولید ملی هشدار داده و خواستار اقدام فوری برای مهار بحرانهای اقتصادی و احیای اعتماد عمومی شد؛ در این نامه تأکید شده است که غفلت از مؤلفههای بنیادین اقتصاد میتواند پیامدهای جبرانناپذیری برای ثبات و امنیت ملی در پی داشته باشد
چند ثانیه– سردبیر «هم میهن»: امروز از نهادهای امنیتی تماس گرفتند و گفتند که سایت روزنامه را از دسترس خارج کردهاند و تأکید داشتند که تا اطلاع ثانوی، در شبکههای اجتماعی روزنامه نیز مطلبی بارگذاری نشود.
محمدجواد روح، سردبیر هم میهن در گفتگو با جماران، در خصوص توقیف سایت این روزنامه اظهار کرد:
هنوز اعلام نشده که دلیل این تصمیم چه بوده، اما من فکر میکنم هیچ ارتباطی با گزارش امروز در مورد پرونده پژمان جمشیدی نداشته باشد. سایت هممیهن در ایام جنگ ۱۲روزه نیز مدتی توقیف شده بود که پس از انجام رایزنیها، حل شد. اکنون نیز منتظر هستیم ببینیم وضعیت سایت چه میشود.
ما در این گزارش یک عملکرد کاملاً حرفهیی داشتیم و موضوعی را پیگیری کردیم که تمام شاخصهای ارزش خبری را دارد و در یک هفته گذشته بسیار مطرح بوده است. هیچگونه عجلهای هم به خرج ندادیم و علیرغم اینکه بسیاری از رسانهها مطالب زیادی را در این مدت علیه متهم این پرونده مطرح کردند، ما از روی صبر به این موضوع پرداختیم و با هر دو طرف قضیه مصاحبه کردیم.
امروز خبرگزاریهایی که خودشان بهعملکرد یکسویه و نقض بیطرفی رسانه معروف هستند، ما را متهم میکنند که گزارش مذکور را بهصورت یکطرفه نوشتهایم؛ در حالی که در این گزارش هم با وکیل متهم مصاحبه مفصلی انجام شده و هم با شاکی و مادرش و حتی حجم مطالبی که از قول وکیل متهم آوردهایم، بسیار بیشتر است. همچنین با کسی که بر روی پروندههای تجاوز به عنف کارهای زیادی انجام داده نیز مصاحبه کردیم و در گزارش آورده بودیم. بنابراین، گزارش مذکور یک مطلب کاملاً جامع و حرفهیی است و ما از محتوای آن کاملاً دفاع میکنیم و مستندات لازم را هم در اختیار مسئولان حقوقی قرار میدهیم.
ما نمیخواستیم عکس آقای جمشیدی را کار کنیم، زیرا هم هیچ وقت تصویر چهرههایی که متناسب با فضای روزنامه ما نیستند را روی جلد قرار نمیدهیم و هم مهمتر از آن، آقای جمشیدی هنوز متهم است و شاید در طی مراحل قضایی تبرئه شود و لذا قرار دادن تصویر ایشان روی جلد روزنامه کار درستی نبود. طبیعتا، عکس شاکی را هم نمیتوانستیم کار کنیم، کمااینکه حتی اسم ایشان را در گزارش نیاوردهایم.
در کل نزدیک به ۹۲۰شمارهای که روزنامه هممیهن منتشر شده، امروز برای اولین بار عکس تزئینی کار کردیم و کنار آن هم قید کردیم که عکس تزئینی است و منبع آن هم یک سایت خارجی است. فردی که در این تصویر آمده، یک فرد خارجی است که یک پارچه حریر روی او قرار دارد. اما میبینیم کسانی که رسماً خود را «اسکل نظام» معرفی میکنند، مطالبی را علیه روزنامه هممیهن منتشر کردند و انواع توهینها را به اعضای تحریریه نسبت دادند که ما حق شکایت علیه این یاوهگوییها را برای خود محفوظ میدانیم.
از همان سال۱۴۰۱ که نخستین شمارههای روزنامه هممیهن منتشر شد، موضع روزنامه در مورد حجاب مشخص است؛ ما طرفداری آزادی پوشش هستیم، نه مخالف حجابیم و نه با کسانی که میخواهند پوشش دیگری را انتخاب کنند، مخالفت داریم. از نظر ما، دامنزدن به مسأله حجاب، باعث افزایش شکاف در جامعه میشود و کسانی هم که امروز به بهانه عکس جلد، روزنامه هممیهن و تحریریه و مدیران آن را متهم میکنند، دقیقاً همان افرادی هستند که در این سالها بیشترین منافع را از این شکاف اجتماعی بردهاند و در مسائل گشت ارشاد نیز آتشبیار معرکه بودهاند و مردم هم بهخوبی آنان را میشناسند و در انتخاباتهای مختلف پاسخ آنان را دادهاند. موضع ما هیچگاه توهین به متدینین نبوده و نیست و برای آزادی عقاید، آزادی پوشش و حقوق همه هممیهنان احترام قائل هستیم.
ساختار رژیم ولایت فقیه، در نقطه مکافات تاریخی
راهنمای مسأله
چه تبیینی از مکافات تاریخی داریم؟ مکافات تاریخی از کجا شروع میشود؟ هنگامی که موعد این مکافات سرمیرسد، چه پیامدهایی را بر یک دولت یا ارگان یا گروه دستاندرکار مسائل سیاسی و اجتماعی تحمیل میکند؟
شکی نیست که شرایط سیاسی و اقتصادیِ هماکنون ایران در پاییز ۱۴۰۴، این پرسشها را بسا بیش از گذشته برجسته نموده است. این پرسشها راهنمایی میکنند که عقبههایی در سیاست حاکمیت ایران وجود دارند که شاخوبرگهای مصیبتهای لاعلاج فعلی، فرزندان و نتایج آن سیاستها هستند.
مکافات تاریخی یعنی کیفر و مجازاتی که علل آنها مدتدار و سابقهدار هستند. بههمین دلیل «تاریخی»اند. یعنی یک اشتباه بزرگ در گذشتهی دور و نزدیک اتفاق افتاده، ادامه یافته و الآن به مکافاتی بیدرمان انجامیده است. پیامدهای آن، پرداخت قیمت سنگین و گاهی بهبهای بود و نبود است.
این هفتهها و روزها شاهدیم که کارشناسان سیاسی و اقتصادیِ حکومت بهخط شدهاند و مستمر به سیاستمداران دولتی و حاکمیت هشدار میدهند که نظام در همهی زمینهها به لبهی پرتگاه رسیده است. اینان جملگی تأکید میکنند که «اصلاحات ساختاری»، یک ضرورت شده است.
شروع یک جابهجایی، آغاز یک مکافات
با این مقدمه، معنی این عبارتها چیست؟ اینها از کجا آمدهاند؟ اینها عقبهیی تاریخی در ۴۷ سال گذشته دارند: »اقتصاد، گروگان سیاست است. سیاست از اقتصاد پیشی میگیرد. ایدئولوژی بر توسعه چربیده است. سیاستگذاران ما منافع ایدئولوژیک را بر منافع ملی ترجیح میدهند.»[۱]
۴۷ سال پیش، خمینی ضرورت و فوریت آزادی برای ایران را عوض کرد و بهجای آن سلطنت مطلق ولایت فقیه را گذاشت. او یک امر بنیادین سیاسی را کنار زد و یک امر عقیدتیِ خاص قشر روحانیت را مرکز ثقل سیاستگذاریها و چرخهی اقتصادی قرار داد؛ اقتصادی که همهی علوماش زیر پا گذشته شد و تابعی از عقیدهی ولایتمداری شد. این، آن فساد نخستین و عقبهدار شد که الآن مکافات تاریخیاش چون آتشی بر دامن ساختار نظام افتاده است. در این آینهی تاریخی است که اقتصاددان دلسوز سرنوشت حکومت، چنین به داد و فغان و البته اعتراف ناگزیر آمده است:
«سیاست، علم را به گروگان گرفته و ایدئولوژی، نقش فرسایش بنیانهای اقتصادی کشور را دارد.»
و از آن، جز چنین نتیجهیی نمیتواند بگیرد:
«آیا ایران در آستانه یک فروپاشی اقتصادی است؟ این مسأله به سیاستهایی بازمیگردد که طی چندین دهه اتخاذ شده است. از سال۱۳۵۷ تا پایان آذرماه ۱۴۰۳، حدود ۱۷۰۰میلیارد دلار درآمد نفتی نصیب کشور شده است. اگر تنها یکسوم از این رقم صرف توسعه زیرساختهای اقتصادی میشد، امروز با چنین شرایطی مواجه نبودیم. در حال حاضر کشور در تمامی حوزهها، از اقتصاد و اجتماع تا محیطزیست و فرهنگ، با ناترازیهای گسترده روبهرو است و برای رفع آنها به صدهامیلیارد دلار سرمایهگذاری نیاز دارد اما منابع موجود به هدر رفته است.»[۲]
شرط تغییر بنیادین
علت لاعلاج بودن بحرانهایی که حاکمیت بر مردم تحمیل کرده است، ریشه در ساختار حاکمیت دارد. حل هر بحران سیاسی و اقتصادی، تغییر بنیادین در سیاستگذاریِ داخلی و بینالمللی را میطلبد. تغییر بنیادین در اولین پله، تغییر اصل ولایت فقیه و سیاست متکی بر تشیع حوزوی ــ صفوی را میطلبد. نمود مادی آن، برای خود کارگزاران و کارشناسان حاکمیت ملموس شده است:
«تا زمانی که سیاستهای ایدئولوژیک و عدم استقلال بانک مرکزی بر اقتصاد ایران حاکم باشد، تورم مهار نمیشود و رفاه به جامعه بازنمیگردد…این حجم عظیم از پول بدون پشتوانه، معادل تورم ۸۰ تا ۹۰درصدی است که مستقیمأ بر دوش مردم تحمیل میشود…اقتصاد، بدون گفتوگو در بنبست است…کاهش هزینههای نهادهای فرادولتی و برونمرزی نیز از الزامات است اما این موارد اساساً در اختیار دولت و بانک مرکزی نیست. همین امر باعث افزایش کسری بودجه و در نتیجه رشد تورم میشود.. همه اینها بستگی به یک تغییر پارادایم (الگو و ساختار) در اندیشه سیاستگذاران دارد؛ تغییری که طی آن بپذیرند منابع عظیم ایران باید صرف آبادانی کشور و رفاه مردم شود، نه درگیر سیاستورزیهای فرساینده.»[۳]
این گواهیها مبین شرایط ویژهی پساجنگ و پساماشه هستند که «تغییر»، الزام بازگشتناپذیر آن است. تغییر در درون، معادل فروپاشی و تغییر در بیرون، وقوع ناگزیر انفجار سیاسی و اجتماعی است. هر دو رویکرد، نشانهی سررسید مکافات تاریخی برای حاکمیت ولایی ــ آخوندی است.
پینوشت:
[۱] روزنامه جهان صنعت، اقتصاد گروگان سیاست ، ۶ آبان ۱۴۰۴، بهنقل از محمود جامساز، اقتصاددان.
[۲ و ۳] همان
