تحلیل نقش تاریخی ایپر بلژیک در جنگ جهانی اول؛ محاصره توسط آلمان و نبردهای خونین/ نگاهی به دروازه منن و سنت «آخرین نواخته»

ایپر؛ از «شهر شهید جنگ جهانی اول» تا پایتخت صلح جهانی

تحلیل نقش تاریخی ایپر بلژیک در جنگ جهانی اول؛ محاصره توسط آلمان و نبردهای خونین/ نگاهی به دروازه منن و سنت «آخرین نواخته»

شهر ایپِر در منطقه فلامان زبان در شمال غربی بلژیک واقع شده است. این شهر به‌دلیل نقش محوری‌اش در جنگ جهانی اول و نبردهای چندگانه معروف «ایپر» یکی از میادین اصلی نبرد این جنگ بود. در نبردهای بزرگ و بسیار خونین ایپر بین نیروهای متفقین و آلمان، شهر تقریباً به‌طور کامل ویران شد و به نمادی از ویرانی و فداکاری در زمان جنگ تبدیل شد، به‌نحوی که ایپر را شهر شهید جنگ جهانی اول می‌نامند.

اشغال بلژیک بی‌طرف توسط آلمان منجر به ورود امپراطوری بریتانیا به جنگ شد. ارتش آلمان شهر را از سه طرف محاصره کرد و ایپر در اغلب زمان جنگ زیر بمباران بود.

آلمانها تلاش داشتند از این منطقه، باقی ماندهٔ بلژیک و سپس فرانسه را به‌طور کامل تسخیر کنند و نیروهای متفقین از کشورهای مختلف، از جمله انگلستان، فرانسه، کانادا، استرالیا و بسیاری کشورهای دیگر در این منطقه نبردهای خونینی را به‌پیش بردند و صدها هزار سرباز از هر دو طرف کشته شدند.

نبردهای سه‌گانه: از بن‌بست سنگری تا گازهای سمی

معروف‌ترین نبرد ایپر، سومین نبرد بین ۳۱ ژوئیه تا ۱۰ نوامبر ۱۹۱۷ است که چند ماه جنگ، نیم میلیون تلفات از دو طرف بر جای گذاشت. هم‌چنین نخستین استفادهٔ گسترده از گازهای سمی کلر در نبرد دوم ایپر در سال ۱۹۱۵ صورت گرفت.

دروازه منن و سنت جهانی «آخرین نواخته»

منن پورت یا دروازه منن (Menenpoort) و مراسم «آخرین نواخته» یکی از مهم‌ترین یادبودهای جنگی جهان برای سربازان گمنامی است که آرامگاه شناخته‌شده‌ای ندارند.

اسم رسمی این دروزاه «یادبود مفقودین دروازه منن» و در آن یاد سربازان انگلیسی و کشورهای مشترک‌المنافع گرامی داشته می‌شود که در نبردهای ایپر جان باختند. این دروازه در خروجی شرقی شهر واقع شده و نقطهٔ شروع یکی از مسیرهایی است که سربازان متفقین از آنجا به خط مقدم نبرد وارد می‌شدند.

از سال ۱۹۲۹ تاکنون، هر شب مراسم «آخرین نواخته» زیر طاق این دروازه اجرا می‌شود. این مراسم یکی از شناخته‌شده‌ترین و پایدارترین سنت‌های بزرگداشت در اروپا است و جایگاه جهانی ویژه‌یی دارد.

این دروازه در ۲۴ ژوئیه ۱۹۲۷ توسط سر رجینالد بلومفیلد طراحی و توسط کمیسیون گورهای جنگ امپراتوری ساخته شد. تالار بزرگ یادبود آن شامل نام‌های بیش از ۵۴ هزار سرباز از کشورهای مشترک‌المنافع است که در منطقه جان باختند اما اجساد آنها هرگز شناسایی یا پیدا نشده است.

در ۲۸ اکتبر ۲۰۱۴، دروازه منن محل برگزاری یکی از مراسم اصلی جشن صدمین سالگرد جنگ جهانی اول با حضور فیلیپ رهبر بلژیک، نخست‌وزیر شارل میشل، صدراعظم آلمان آنگلا مرکل و وزیر دفاع فرانسه ژان ایو لودریان بود.

بازسازی پس از جنگ و پیمان دوستی با هیروشیما

پس از پایان جنگ جهانی اول، ایپر با دقتی مثال‌زدنی بازسازی شد و این یکی از نمونه‌های احیای میراث تاریخی پس از جنگ در اروپا به‌شمار می‌رود.

امروز ایپر «شهر صلح» هم نامیده می‌شود. این شهر با هیروشیما پیمان دوستی دارد و میزبان دبیرخانه جهانی سازمان «شهرداران برای صلح» است که برای خلع‌سلاح هسته‌یی و ترویج فرهنگ صلح تلاش می‌کند. ترکیب این رویکرد با گذشته جنگی شهر، ایپر را به نمادی جهانی از آشتی و یادبود تبدیل کرده است.

ساختمانهای تالار لاکن‌هاله (Lakenhalle) در ایپر که نخست بین سال‌های ۱۲۰۰ تا ۱۳۰۴ ساخته شده و بعد از تخریب در جنگ جهانی اول، بین سال‌های ۱۹۳۳ تا ۱۹۶۷ به‌صورت مشابه دوباره ساخته شده است، در سال ۱۹۹۹ از جمله به‌خاطر معماری منحصر به‌فرد و نقش آن در پیشرفت آزادی‌های مدنی به‌عنوان یک میراث جهانی یونسکو ثبت شد. شهرداری ایپر و موزهٔ تاریخی این شهر، در این تالار واقع شده است.

در جنگ جهانی اول این ساختمان تقریباً به‌طور کامل تخریب شد و سپس دوباره آن‌را ساختند.

موزهٔ ایپر، شامل تصاویر، یادبودها، نقشه‌ها و خاطرات این شهر در طول تاریخی طولانی است؛ اما یک بخش برجسته و دیدنی آن، مختص وقایع جنگ جهانی اول و نبردهای تاریخی «ایپر» است.

گفتگو با مدیر موزه: ۶۰۰ هزار کشته در خاک بلژیک

صحبت با مدیر موزه: ما در این موزه با مدیر آن آقای استفن لودویک (Stephen Lodewyck) مصاحبه کردیم و از او خواستیم دربارهٔ جایگاه تاریخی آن توضیح بدهد.

در موزه شهر ایپر بلژیک همراه هستیم با آقای استفن لودویک، مدیر این موزه تا از ایشون در رابطه با اهمیت تاریخی این شهر و اونچه که این موزه درش هست از ایشون بپرسیم.

از این‌که با ما همراه هستید بسیار سپاسگزارم. به‌عنوان مدیر این موزه تاریخی، مایلم ابتدا در مورد اهمیت ایپر در تاریخ جنگ جهانی اول توضیح دهید.

استفن لودویک: پس از تهاجم آلمان در اوت ۱۹۱۴ به بلژیک بی‌طرف، ایپر از این جهت مهم بود که آخرین شکاف باز در جبهه غربی بود. بنابراین، هم از طرف آلمان و هم از طرف متفقین، نیروها و ارتشها به ایپر رفتند تا سعی کنند این شکاف را ببندند و تهاجم آلمان متوقف شود.

گزارشگر: چند نبرد در طول جنگ جهانی اول در ایپر به ثبت رسیده است؟ منظورم نبردهای اصلی است.

استفن لودویک: سه نبرد اصلی وجود داشت: نبرد اول، دوم و سوم ایپر. نبرد اول در پاییز ۱۹۱۴ بود. آن زمانی بود که خط مقدم شکل گرفت و جنگ متحرک به یک جنگ سنگر و بن‌بست جنگ سنگری تبدیل شد. نبرد دوم ایپر در بهار ۱۹۱۵ بود و به‌دلیل معرفی گاز به‌عنوان یک سلاح شیمیایی در تلاش برای شکستن بن‌بست جنگ سنگری، بسیار بدنام شد. نبرد سوم ایپر در تابستان و پاییز ۱۹۱۷ بود. این نبرد به نبرد پاشندیل نیز معروف است که در آن ۱۷۵ هزار سرباز در سه ماه نبرد جان خود را از دست دادند. بنابراین، وحشتناک بود.

گزارشگر: به‌لحاظ تاریخی، تخمینی از تلفات در ایپر در طول جنگ جهانی اول وجود دارد؟

استفن لودویک: ما تخمینی از تلفات در کل بلژیک داریم و آن ۶۰۰ هزار نفر در طول جنگ جهانی اول در خاک بلژیک است. ۶۰۰ هزار نفر، این میزان تلفات، تلفات مرگبار، بسیار زیاد است.

گزارشگر: بسیاری از آنها اینجا، بله، در ایپر دفن شده‌اند.

استفن لودویک: بله، بیش از ۱۵۰ قبرستان نظامی در این منطقه وجود دارد، به‌ویژه قبرستانهای مشترک‌المنافع بریتانیا، اما هم‌چنین چهار قبرستان بزرگ تمرکز قربانیان آلمانی. دلیل وجود این همه قبرستان بریتانیایی در اینجا این است که بریتانیایی‌ها تصمیم گرفتند که نمی‌توانند اجساد خود را به انگلستان بازگردانند. بنابراین باید اینجا می‌ماندند و اینجا دفن می‌شدند. به همین دلیل است که بیش از ۱۵۰ مورد از این قبرستانها وجود دارد. هم‌چنین، هنوز بیش از ۱۰۰ هزار نفر مفقود هستند، ۱۰۰ هزار نفر. این یک عدد عظیم است و به همین دلیل است که ما دروازه منن را داریم، به‌عنوان مثال، که در آن ۵۵ هزار نام از افرادی که هنوز مفقود هستند و در خاک فلاندرز فیلدز (Flanders Fields) اینجا هستند، حک شده است.

گزارشگر: آیا می‌توانید به ما بگویید در این موزه چه چیزهایی به نمایش گذاشته شده؟ یادآور چه چیزی است؟

Sاستفن لودویک: آنچه ما در این موزه سعی می‌کنیم انجام بدهیم، روایت داستان جنگ جهانی اول است که در اینجا اتفاق افتاده، از زبان شاهدان عینی؛ افرادی که جنگ را تجربه کرده‌اند، در طول جنگ حضور داشته‌اند و قربانیان جنگ بوده‌اند. ما تعداد زیادی دفتر خاطرات از مردم آن دوره و مکاتبات و نامه‌های زیادی از آن دوره داریم. سعی می‌کنیم از اینها به‌صورت منبعی برای یادآوری آنچه در آنجا اتفاق افتاده و تأثیر جنگ بر انسان‌ها برای بازدیدکنندگانمان استفاده کنیم و این کارساز است.

در موزه تاریخی شهر ایپر، یک تنه درخت رو می‌بینیم که در اواسط دهه نود، ۱۹۹۰ میلادی، ۱۹۹۴ به‌طور دقیق‌تر، این درخت رو کندن و متوجه شدن که نقاط تیره‌تر یا نقاط سیاهی دور تا دورش وجود داره که وقتی ازش فاصله بگیرین هم بهتر دیده میشه. این نقاط بعد از تحقیقات مشخص شده که خب این درخت مثلاً نزدیک ۳۰۰ سال عمر داشته. این نقاط مشخص شده که مال اون قسمت از سن درخته که جنگ جهانی اول در جریان بوده و بر اثر، این خب یک درختی بوده تو شهر و بر اثر شدت درگیریها و انبوه گلوله‌ها و ترکش‌هایی که می‌خورده، اینطوری به این رنگ در اومده نقاطی از این درخت.